Metabole leefstijlgerelateerde aandoeningen nemen in een alarmerend tempo toe. In Nederland waren er in 2024 alleen al 1,1 miljoen patiënten met type 2 diabetes mellitus (T2DM). Daarnaast lopen nog eens 1,4 miljoen mensen een aanzienlijk risico om deze aandoening te ontwikkelen.¹ Ook het aantal gevallen van obesitas stijgt wereldwijd sterk.
Bij metabole aandoeningen is het metabolisme (de stofwisseling) in het lichaam verstoord. De stofwisseling is het proces waarbij (voedings)stoffen worden omgezet naar energie, die je nodig hebt om je gezond te voelen en je dagelijkse dingen te doen. Er is een groep aangeboren erfelijke metabole aandoeningen waarbij de stofwisseling verstoord is door defecten in enzymen. Daarnaast is een ongezonde leefstijl een belangrijke oorzaak van metabole aandoeningen. De bekendste zijn type 2 diabetes mellitus (T2DM, ook wel suikerziekte genoemd), niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) en obesitas.2, 3, 4
Bij T2DM wordt er geen insuline meer geproduceerd door bètacellen in de alvleesklier, waardoor de bloedglucoseregulatie verstoord is. Bij NFALD is sprake van een verstoord glucose- en vetmetabolisme in de lever. Obesitas is ernstig overgewicht (BMI ≥ 30).
Deze metabole leefstijlgerelateerde aandoeningen zijn onderling nauw verbonden en komen regelmatig samen voor (comorbiditeit). Belangrijke oorzaken zijn insulineresistentie en laaggradige ontstekingen.
Insulineresistentie en laaggradige ontstekingen zijn vaak het gevolg van een ongezonde westerse leefstijl met slechte voeding, gebrek aan beweging, te weinig slaap, te veel stress, roken en overmatig alcoholgebruik, waardoor het metabolisme verstoord raakt.
Insulineresistentie
Lichaamscellen gebruiken glucose als brandstof. Dit hebben ze nodig om goed te functioneren. Via glucosekanalen in de celwand kunnen je cellen glucose opnemen. Insuline opent deze glucosekanalen via activatie van insulinereceptoren op de celwand. Is de cel verzadigd met glucose, dan wordt de expressie van insulinereceptoren op de celwand verminderd, zodat er geen glucose meer wordt opgenomen. Is nog niet alle aanwezige glucose opgenomen? Dan blijft de bloedglucosespiegel hoog en blijft de alvleesklier alsmaar insuline produceren. Wanneer cellen niet meer reageren op de aanwezigheid van insuline, is er sprake van insulineresistentie. Als de alvleesklier uiteindelijk uitgeput raakt en daardoor stopt met het produceren van insuline, is er sprake van T2DM.
Naast de glucoseopname reguleert insuline ook de productie en opslag van vetten. Omdat circulerend glucose kan leiden tot schade aan de bloedvaten, wordt een teveel aan bloedglucose opgeslagen als vet, bijvoorbeeld in de lever. Daardoor kunnen leververvetting (NAFLD) en obesitas ontstaan.
Laaggradige ontstekingen
Laaggradige ontstekingen zijn in het lichaam aanwezige sluimerende ontstekingen die worden veroorzaakt door factoren zoals overgewicht, te weinig beweging, chronische stress en insulineresistentie. Ze activeren het immuunsysteem langdurig, maar je hebt hier niet direct last van. Het gevolg is dat de werking van insuline wordt verstoord en insulineresistentie ontstaat, zoals hierboven beschreven.5 Laaggradige ontstekingen en insulineresistentie gaan dus vaak hand in hand.
Metabole leefstijlgerelateerde aandoeningen worden vaak veroorzaakt door een ongezonde leefstijl. Dat betekent dat het aanpassen van leefstijl een onmisbaar onderdeel is van interventies om deze aandoeningen te verbeteren. Denk aan het verbeteren van de voeding, regelmatig bewegen en sporten, voldoende slapen en ontspannen, niet roken en geen alcohol drinken. Een gezondheidsprofessional kan helpen bij deze en andere natuurlijke (leefstijl)interventies.
1. Nieuwe cijfers over diabetes gepubliceerd. https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/nieuws/nieuwe-cijfers-van-nivel-over-diabetes.
2. Diabetes type 2. https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/soorten-diabetes/diabetes-type-2.
3. Niet-alcoholische leververvetting (NAFLD / NASH). Maag Lever Darm Stichting. https://www.mlds.nl/chronische-ziekten/niet-alcoholische-leververvetting-nafld-nash/.
4. Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight (accessed July 8, 2024).
5. Püschel GP, Klauder J, Henkel J. Macrophages, Low-Grade Inflammation, Insulin Resistance and Hyperinsulinemia: A Mutual Ambiguous Relationship in the Development of Metabolic Diseases. J Clin Med 2022; 11: 4358.
Kagnr: 2789-0125-2664