Leefstijl

Wat is leefstijl?

Leefstijl betreft een samenspel van gedragingen die direct invloed hebben op de gezondheid, zoals eetgewoonten, lichaamsbeweging, stressbeheer, alcoholconsumptie en sociale interacties. Mensen met gezonde leefgewoonten genieten over het algemeen van een langer en gezonder leven. Talrijke chronische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes type-2, obesitas, auto-immuunziekten, darmziekten en verschillende vormen van kanker, houden verband met een ongezonde leefstijl.1 

Welke leefstijlfactoren verdienen aandacht?

Op dit moment kampt meer dan de helft van de Nederlanders met overgewicht. Zo'n 8,5 miljoen Nederlanders leven met een langdurige ziekte die deels het gevolg is van een ongezonde leefstijl.1 Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is ongeveer 20 procent van de ziektelast te wijten aan ongezond gedrag.2 Ondanks positieve ontwikkelingen, zoals minder roken en meer bewegen, zijn er nog steeds uitdagingen. 

Voeding

Hoewel Nederlanders stapsgewijs gezondere eet- en drinkgewoonten ontwikkelen, blijkt uit de recentste voedselconsumptiepeiling dat de meerderheid nog steeds niet voldoet aan de Richtlijnen Goede Voeding. Slechts 29% van de volwassenen haalt de aanbevolen groenteconsumptie en slechts 18% de aanbevolen fruitconsumptie.3 Een verhoogde consumptie van plantaardige producten, zoals groente en fruit, maar ook granen en peulvruchten, verlaagt het risico op diverse chronische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, obesitas en diabetes type-2.4 Een ander aandachtspunt is het overmatig gebruik van suikerhoudende dranken, wat al bij één à twee glazen per dag kan leiden tot een verhoogd diabetesrisico.  

Bewegen

Volwassenen zouden volgens de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad minimaal 2,5 uur per week matig intensief moeten bewegen. Voor kinderen (4 t/m 17 jaar) is dat minstens 1 uur per dag.5 Voorbeelden van matig intensief bewegen zijn stevig wandelen, fietsen op een gematigd tempo, tuinieren, zwemmen en dansen. Ook beveelt de Gezondheidsraad spier- en botversterkende activiteiten aan, zoals krachttraining, yoga en pilates. Dit alles draagt bij aan het verminderen van het risico op chronische aandoeningen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten, depressieve symptomen en, specifiek voor ouderen, het voorkomen van botbreuken. Ongeveer 55 procent van de volwassenen en kinderen haalt de richtlijnen niet.5 

Roken

Roken blijft een aanzienlijk probleem, met 9,4 procent van de totale ziektelast als gevolg van roken.6 Blootstelling aan tabaksrook verhoogt het risico op verschillende ernstige ziekten, waaronder longkanker, hart- en vaatziekten en ademhalingsproblemen zoals chronische bronchitis en longemfyseem. Gemiddeld sterven mensen die roken tien jaar eerder dan mensen die niet roken. Het goede nieuws is dat er sinds 2015 een daling te zien is in het aantal mensen dat rookt. Toch rookt op dit moment nog 18,9% van de bevolking van 18 jaar en ouder.6 Stoppen met roken heeft, ook op de korte termijn, veel gezondheidsvoordelen. De meeste mensen die roken hebben meerdere pogingen nodig om definitief te stoppen. Dat komt omdat roken zeer verslavend is. 

Alcohol

Slechts 27 procent van de Nederlanders is zich bewust van de negatieve effecten van alcohol op de gezondheid. Alcohol heeft in onze samenleving een sterke associatie met gezelligheid en in mindere mate met ongezond.7 Veel mensen denken dat vooral bingedrinken ongezond is. Toch laat recent onderzoek zien dat alcohol drinken, ook in kleine hoeveelheden, de kans op kanker verhoogt.8 Het risico op borstkanker neemt al toe bij het drinken van één glas alcohol per dag. Sinds 2015 adviseert de Gezondheidsraad om niet te drinken, of niet meer dan één glas per dag. Slechts 43,5% van de Nederlanders houdt zich aan dit advies.9  

(Werk)stress

Bijna 90 procent van de Nederlanders ervaart klachten die voortkomen uit stress, zoals vermoeidheid, slapeloosheid en prikkelbaarheid.10 Ruim een kwart van de Nederlanders heeft wekelijks klachten vanwege stress. Een hoge werkdruk is een van de voornaamste redenen voor stress onder Nederlanders. Het wordt daarom gezien als beroepsziekte nummer een. Andere oorzaken van stress zijn (financiële) onzekerheid, opvoeding, de drang naar controle, overbezorgdheid, gedrevenheid en het gebruik van mobiele telefoons.  

Ondersteuning bij gedragsverandering

Het aanpassen van leefstijl vereist gedragsverandering, wat op zichzelf een uitdaging kan zijn. Het vergt aandacht voor diverse factoren, waaronder het vergroten van kennis, het ontwikkelen van vaardigheden, het beïnvloeden van de sociale omgeving en motivatie.  
Het opsplitsen van grote doelen in kleinere, haalbare stappen en zelfmonitoring met hulpmiddelen zoals fitness trackers kunnen de motivatie bevorderen. Tenslotte is het van belang te benadrukken dat er geen ‘one-size-fits-all- methode’ bestaat om ongezond gedrag aan te passen.